Güzelyurt, eski adıyla Gelveri, Aksaray çevresinde taş konakları, kaya oyma ibadet yapıları ve vadileriyle Kapadokya'nın daha sakin tarih rotalarından biridir. İlçe merkezindeki sokaklar, Rum ve Türk topluluklarının ortak geçmişini, taş mimariyi ve gündelik yaşamı birlikte gösterir.
Güzelyurt gezisi yalnızca konak fotoğraflarından ibaret değildir. Manastır Vadisi, Yüksek Kilise, Kızıl Kilise, Kilise Camisi ve çevredeki kutsal yapılar ayrı duraklar olarak planlanmalıdır. Kaya oyma alanlarda güvenlik ve koruma kurallarına uyulmalı, değişken ziyaret koşulları önceden kontrol edilmelidir.
Güzelyurt adı 1965 yılında kullanılmaya başladı; halk arasında Gelveri adı da yaşamaya devam etti. İlçenin taş konakları, çarşısı, eski resmî yapıları ve sokak dokusu, geçmişteki çok kültürlü yerleşim tarihini görünür kılar.
Yukarı Mahalle'de yürürken konakların özel mülk ve koruma statüsüne dikkat edilmeli; avlulara izinsiz girilmemeli ve taş yüzeylere zarar verilmemelidir.
Aşağı Mahalle'deki Kilise Camisi, kaya oyma ve duvarla örülmüş bölümleriyle Güzelyurt'un farklı inanç dönemlerini aynı yapıda buluşturan dikkat çekici bir eserdir. Yapının bugünkü biçimi daha geç bir yeniden inşa dönemini yansıtır.
Avludaki ayazma çevresinde anlatılan şifa iddiaları temkinli değerlendirilmelidir. Ziyaret sırasında ibadet alanının sessizliğine ve yapının korunmasına özen gösterilmelidir.
Aşağı Mahalle'den dışarı doğru uzanan Manastır Vadisi, kayalara oyulmuş kilise ve manastırları, fresk izleri ve vadi yürüyüşüyle Güzelyurt'un en kapsamlı duraklarından biridir. Vadi başlangıcındaki yeraltı yerleşimi de bölgenin savunma ve ibadet tarihini tamamlar.
Vadi zemininde kayganlık, dar geçit ve yön bulma sorunları yaşanabilir. İşaretli rotalardan ayrılmamak, fresklere dokunmamak ve kaya yüzeylerine yazı yazmamak gerekir.
Güzelyurt yakınındaki kayalık üzerinde yer alan Hagios Mamas Manastırı, halk arasında Yüksek Kilise adıyla bilinir. Konumu, çevreyi kuşbakışı görmeye imkân verir; yapı ve manzara birlikte Kapadokya'nın kaya peyzajını anlamaya yardımcı olur.
Sivrihisar köyü yakınındaki Kızıl Kilise, koyu kırmızı trakit taşından yapılmış, tek başına duran etkileyici bir yapıdır. Erken dönem tarihine bağlanan kilisenin kubbesi ayakta kalmış, bazı üst örtü bölümleri ise zarar görmüştür.
Kızıl Kilise hassas bir anıt alanıdır. Yapıya çıkmamak, taşlarını yerinden oynatmamak ve çevredeki bozkır dokusunu korumak gerekir.
Gökçe köyü çevresindeki Şambaz Baba veya Pir Şemmas olarak anılan kutsal mekân, Hristiyan ve Müslüman toplulukların yerel hafızada buluştuğu bir ziyaret noktasıdır. İnançlara ilişkin anlatılar kültürel mirasın parçasıdır; şifa iddiaları kesin tıbbi bilgi gibi sunulmamalıdır.
İlçe merkezinde taş sokaklar ve Kilise Camisi; ardından Manastır Vadisi ve Yüksek Kilise ayrı bir yürüyüş/araç planı olarak düşünülebilir. Kızıl Kilise ve çevre köyler için yol ve hava koşulları ayrıca hesaba katılmalıdır.
Güzelyurt'ta gezilecek yerler, Gelveri'nin taş mimarisini, Kapadokya'nın kaya oyma mirasını ve farklı toplulukların ortak hafızasını bir arada sunar. Sokakları, vadileri ve kiliseleri gezerken hem tarihî bağlama hem de yapıların korunmasına dikkat etmek Güzelyurt deneyiminin temelidir.
